Prowadzenie działalności to nieustanne ryzyko.

Działalność gospodarcza to obszar aktywności, w którym ryzyko jest nieustannie obecne. Ma ono charakter powszechny, bowiem dotyczy ogó- łu uczestników obrotu, oraz obejmuje niemal wszystkie sfery związane z wymianą. Powszechność ryzyka wynika z charakteru działalności gospodarczej realizowanej w obrębie rynku, którego podstawową funkcją jest zaspokajanie potrzeb poszczególnych jego uczestników poprzez dynamiczne kształtowanie się interakcji w zakresie wymiany1 . Interakcje te, stanowiąc przestrzeń wymiany, są wyznaczane nie tylko poprzez zachowania uczestników rynku, lecz również przez okoliczności od nich niezależne, mające charakter obiektywny, związany z procesami społecznymi i sytuacją makroekonomiczną.

Rynek obejmuje bowiem całokształt procesów ekonomicznych związanych z wymianą2 . Specyficznym rodzajem ryzyka jest dozwolone ryzyko gospodarcze. Dotyczy ono zagrożenia szkodą będącą konsekwencją nieadekwatnej do sytuacji decyzji gospodarczej. Ryzyko to dotyczy relacji pomiędzy podejmującym decyzję a podmiotem, w imieniu lub na rzecz którego działa sprawca. W głównej mierze odnosi się zatem do wyrządzenia szkody przedsiębiorstwu przez jego personel. Ryzyko w tym przypadku występuje jako okoliczność wyłączająca odpowiedzialność karną. Odrębnym zagadnieniem jest problematyka ryzyka z perspektywy kryminologicznej. Z tego punktu widzenia wyróżnić można ryzyko podmiotowe oraz przedmiotowe. Ryzyko podmiotowe dotyczy zagrożeń stwarzanych przez uczestników rynku i obejmuje: – ryzyko związane z aktywnością kontrahenta, – ryzyko związane z aktywnością pokrzywdzonego, – ryzyko związane z aktywnością osób trzecich. Pod względem przedmiotowym, odnoszącym się do sfery stosunków gospodarczych naruszonych w wyniku działalności uczestników rynku, można wyróżnić ryzyko: – naruszenia reguł ekwiwalentności świadczeń, – naruszenia reguł równego dostępu do dóbr, – ograniczenia lub pozbawienia możliwości egzekucji należności. Ryzyko w wymienionych obszarach jest związane z: – niewykonaniem lub nienależytym wykonaniem umowy, – dokonaniem czynu niedozwolonego (deliktu cywilnego), – popełnieniem przestępstwa na szkodę uczestnika obrotu. Ocena czynu oraz jego konsekwencje w zakresie odpowiedzialności kontraktowej oraz deliktowej leżą poza prawem karnym i wynikają z przepisów prawa cywilnego oraz gospodarczego. Znaleźć tam można szereg rodzajów zabezpieczeń przed wystąpieniem szkody, przy czym z reguły zabezpieczenia te są kosztowne, co wpływa na efektywność gospodarowania. Specyficznym rodzajem ryzyka jest ryzyko stania się ofiarą przestępstwa, czyli ryzyko wiktymizacji3 . Ryzyko wiktymizacji przestępstwami pospolitymi ma ograniczone znaczenie dla bezpieczeństwa obrotu. Może ono natomiast zyskiwać wagę wówczas, gdy nasilenie takich przestępstw jak przestępstwa przeciwko mieniu, czy przestępstwa przeciwko instytucjom państwowym i samorządowym jest na tyle duże, że utrudnia niezakłócony przebieg interakcji o charakterze gospodarczym. Nie budzi wątpliwości, że w obrocie gospodarczym szczególną rolę odgrywa ryzyko wiktymizacji przestępstwami gospodarczymi. Dotyczy ono dwóch tradycyjnie wyróżnianych kategorii ofiar – osób fizycznych oraz osób prawnych i innych podmiotów zbiorowych4 . Wspólną cechą każdej z tych kategorii w obrębie omawianej problematyki jest pokrzywdzenie przestępstwem gospodarczym. Wyraża się ono faktycznym naruszeniem interesu prawnego podmiotu uczestniczącego w obrocie na skutek popeł- nienia przestępstwa, niezależnie od procesowych konsekwencji tego faktu.

W szczególności dotyczy to spowodowania szkody (w postaci rzeczywistej straty lub utraconych korzyści). Wąskie pojmowanie ofiary jako osoby doznającej nieuzasadnionej krzywdy wywołującej traumatyczne przeżycia5 nie jest adekwatne do specyfiki przestępstw gospodarczych. Istotą obrotu gospodarczego jest bowiem to, że znaczny odsetek zachowań jego uczestników stanowią czyny nie identyfikowane przez pokrzywdzonych jako przestępstwa6 . Ponadto nawet wówczas, gdy taka identyfikacja ma miejsce, pokrzywdzony dysponuje szeregiem możliwości neutralizujących skutki wystąpienia szkody. Osłabia to zatem znaczenie istotnego atrybutu ofiary, jakim jest subiektywne poczucie krzywdy. W obrocie gospodarczym osoby fizyczne występują samodzielnie jako jednoosobowi przedsiębiorcy lub konsumenci. Oprócz tego mogą wchodzić w skład personelu przedsiębiorstw jako pracobiorcy (pracownicy, członkowie organów), albo być właścicielami (udziałowcami, akcjonariuszami), będąc najczęściej poza strukturą przedsiębiorstwa. Wówczas nie wiążą ich z tymi podmiotami inne stosunki prawne niż wynikające z prawa własności akcji lub udziałów. Prócz osób fizycznych uczestnikami obrotu w znacznej części są podmioty zbiorowe, takie jak spółki, przedsiębiorstwa państwowe, spółdzielnie, które również mogą doznać szkody w wyniku przestępstwa. W związku z tym ryzyko wiktymizacji w przypadku podmiotów zbiorowych obejmuje podmioty bezpośrednio pokrzywdzone przestępstwem oraz pokrzywdzone pośrednio. Do tych pierwszych należą podmioty samodzielnie uczestniczące w obrocie (spółki handlowe, przedsiębiorstwa państwowe itp.), do drugich – osoby zatrudnione w nich oraz związane z nimi stosunkami wynikającymi z własności akcji lub udziałów. Skutkuje to wielostopniową wiktymizacją polegającą na tym, że pokrzywdzonym przestępstwem może być jednocześnie podmiot zbiorowy oraz jego personel7 . Ryzyko wiktymizacji przestępstwami naruszającymi zasady obrotu gospodarczego dotyczy ogółu uczestników rynku (rys. 1). W odniesieniu do przedsiębiorców i konsumentów zagrożenie wiktymizacją związane jest z bezpośrednim uczestnictwem tych podmiotów w obrocie gospodarczym, natomiast w przypadku personelu polega na wykorzystaniu pozycji zawodo-wej lub miejsca zajmowanego w strukturze przedsiębiorstwa do popełnienia przestępstwa na jego szkodę

Najnowsze wpisy

Archiwa

admin2 Opublikowane przez:

Bądź pierwszą osobą, która zostawi swój komentarz

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *